جلسه 4 بررسی نیازهای سخت افزاری سخت افزار برای نصب لینوکس و نصب و راه اندازی

تیتر ۱.۱: معرفی لینوکس و مزایای آن برای دانشجویان کامپیوتر

• نکات کلیدی:


• تاریخچه مختصر و فلسفه متن‌باز (Open Source).


• مزایای لینوکس: انعطاف‌پذیری، امنیت، قابلیت سفارشی‌سازی، جامعه کاربری فعال، رایگان بودن.


• کاربردهای رایج لینوکس در توسعه نرم‌افزار، هوش مصنوعی، شبکه‌های کامپیوتری و…


• مثال: مقایسه اوبونتو با ویندوز از نظر هزینه، قابلیت‌ها و جامعه کاربری.

تیتر ۱.۲: بررسی حداقل و پیشنهادی نیازهای سخت‌افزاری برای نصب توزیع‌های دسکتاپ لینوکس

• نکات کلیدی:


• پردازنده (CPU): حداقل فرکانس و تعداد هسته مورد نیاز.


• حافظه (RAM): حداقل و میزان پیشنهادی برای اجرای روان.


• فضای ذخیره‌سازی (Hard Disk/SSD): حداقل فضای مورد نیاز برای نصب و فضای اضافی برای فایل‌ها و برنامه‌ها.


• کارت گرافیک (GPU): نیازهای پایه برای محیط دسکتاپ و نیازمندی‌های خاص‌تر (مانند یادگیری ماشین).


• کارت صدا و شبکه: درایورهای معمول و سازگاری.


• مثال: بررسی نیازهای سخت‌افزاری اوبونتو (Ubuntu Desktop) نسخه LTS.


• حداقل: پردازنده ۲ هسته‌ای، ۲ گیگابایت رم، ۲۵ گیگابایت فضای دیسک.


• پیشنهادی: پردازنده ۴ هسته‌ای یا بالاتر، ۴ گیگابایت رم یا بیشتر، ۵۰ گیگابایت فضای دیسک SSD.

تیتر ۱.۳: مفاهیم پارتیشن‌بندی دیسک و انواع سیستم‌های فایل در لینوکس

• نکات کلیدی:


• اهمیت پارتیشن‌بندی (فایل سیستم‌های مجزا برای / , /home, swap).


• آشنایی با سیستم‌های فایل رایج: Ext4 (پیش‌فرض)، NTFS (برای سازگاری با ویندوز)، Btrfs.


• نقش پارتیشن Swap.


• مثال: یک ساختار پارتیشن‌بندی ساده برای نصب اوبونتو:


• /dev/sda1: پارتیشن بوت (boot) - حدود 500MB


• /dev/sda2: پارتیشن اصلی (root - /) - حداقل 20GB


• /dev/sda3: پارتیشن خانه (home - /home) - مابقی فضا


• /dev/sda4: پارتیشن Swap - معادل یا دو برابر RAM

بخش دوم: نصب و راه‌اندازی توزیع لینوکس (اوبونتو)

تیتر ۲.۱: تهیه نسخه توزیع و ابزار نصب (USB Bootable)

• نکات کلیدی:


• دانلود فایل ISO توزیع از وب‌سایت رسمی (مثال: اوبونتو).


• استفاده از نرم‌افزارهایی مانند Rufus، Balena Etcher یا Ventoy برای ساخت USB بوتیبل.


• اهمیت بررسی صحت فایل ISO (Checksum).


• مثال: دانلود اوبونتو دسکتاپ نسخه LTS از ubuntu.com.


• مثال: ساخت USB بوتیبل با استفاده از Balena Etcher.

تیتر ۲.۲: مراحل عملی نصب اوبونتو

• نکات کلیدی:


• بوت کردن سیستم از روی USB.


• انتخاب زبان و طرح‌بندی کیبورد.


• انتخاب نوع نصب: “نصب معمولی” (Normal Installation) یا “نصب سبک” (Minimal Installation).


• نصب نرم‌افزارهای جانبی (مانند درایورهای گرافیک، Wi-Fi).


• مدیریت پارتیشن‌ها در طول نصب:


• نصب خودکار (Install Ubuntu alongside Windows).


• نصب با پارتیشن‌بندی دستی (Something else).


• تنظیم منطقه زمانی (Timezone).


• ایجاد کاربر و رمز عبور.


• فرآیند کپی فایل‌ها و اتمام نصب.


• مثال: شبیه‌سازی مراحل نصب با تصاویر (در صورت امکان ارائه اسکرین‌شات یا لینک به راهنماهای تصویری).

تیتر ۲.۳: اولین راه‌اندازی و تنظیمات اولیه پس از نصب

• نکات کلیدی:


• ورود به محیط دسکتاپ.


• بررسی اتصالات شبکه (Wi-Fi, Ethernet).


• آپدیت سیستم: اجرای دستور sudo apt update && sudo apt upgrade در ترمینال.


• نصب درایورهای اضافی (در صورت نیاز از طریق “Software & Updates” -> “Additional Drivers”).


• آشنایی با محیط دسکتاپ (GNOME در اوبونتو): نوار وظیفه، منوی برنامه‌ها، تنظیمات سیستم.


• نصب نرم‌افزارهای کاربردی از طریق Ubuntu Software Center یا دستور apt.


• مثال: نصب مرورگر Firefox یا Chrome، نرم‌افزار دفتر کار LibreOffice.

بخش سوم: مدیریت بسته‌ها و نرم‌افزارها در لینوکس

تیتر ۳.۱: آشنایی با مدیر بسته APT (Advanced Package Tool)

• نکات کلیدی:


• مفهوم مخازن نرم‌افزاری (Repositories).


• دستورات پایه APT:


• sudo apt update: به‌روزرسانی لیست بسته‌ها.


• sudo apt upgrade: ارتقاء بسته‌های نصب شده.


• sudo apt install <package_name>: نصب یک بسته.


• sudo apt remove <package_name>: حذف یک بسته.


• sudo apt search <keyword>: جستجوی بسته.


• apt-cache policy <package_name>: نمایش اطلاعات بسته و مخازن آن.


• مثال: نصب ابزارهای توسعه پایتون: sudo apt install python3 python3-pip.

تیتر ۳.۲: مدیریت کاربران و مجوزها (Permissions)

• نکات کلیدی:


• انواع دسترسی‌ها: خواندن ®، نوشتن (w)، اجرا (x).


• مالک (Owner)، گروه (Group)، دیگران (Others).


• دستورات chmod (تغییر مجوزها) و chown (تغییر مالک و گروه).


• مفهوم sudo برای اجرای دستورات با دسترسی مدیر.


• مثال: تغییر مجوزهای یک فایل برای اینکه فقط مالک بتواند آن را بخواند و بنویسد: chmod 600 myfile.txt.

خلاصه نکات کلیدی درس

• لینوکس یک سیستم‌عامل قدرتمند، انعطاف‌پذیر و رایگان است که برای دانشجویان کامپیوتر بسیار مفید است.


• قبل از نصب، نیازهای سخت‌افزاری سیستم خود را با حداقل نیازهای توزیع مورد نظر مقایسه کنید.


• ساخت USB بوتیبل اولین قدم برای نصب اکثر توزیع‌های لینوکس است.


• مراحل نصب شامل پارتیشن‌بندی، تنظیمات اولیه و ایجاد کاربر است.


• APT ابزار اصلی مدیریت بسته‌ها در توزیع‌های مبتنی بر دبیان/اوبونتو است.


• درک مفاهیم پایه کاربران و مجوزها برای کار با لینوکس ضروری است.

تمرین پایان فصل

1. تحقیق: حداقل نیازهای سخت‌افزاری برای دو توزیع دیگر لینوکس (مثلاً Fedora Workstation و Linux Mint) را پیدا کنید و با اوبونتو مقایسه کنید.


2. عملی: یک ماشین مجازی (Virtual Machine) با استفاده از نرم‌افزارهایی مانند VirtualBox یا VMware ایجاد کنید و اوبونتو دسکتاپ را روی آن نصب کنید. مراحل انجام این کار را مستند کنید.


3. خط فرمان: ترمینال را باز کنید و دستورات زیر را اجرا کنید. نتیجه هر دستور را یادداشت کنید:

• uname -a


• lsb_release -a


• df -h (برای مشاهده فضای دیسک پارتیشن‌ها)


• free -h (برای مشاهده میزان حافظه RAM)

4. نصب نرم‌افزار: با استفاده از sudo apt install، یک نرم‌افزار کاربردی که قبلاً نصب نکرده‌اید (مثلاً htop یا neofetch) را نصب و سپس آن را اجرا کنید.


5. مجوزها: یک فایل متنی ساده ایجاد کنید. سپس با استفاده از chmod، دسترسی آن را طوری تغییر دهید که فقط قابل خواندن باشد و هیچ‌کس نتواند آن را ویرایش یا اجرا کند.