جلسه 4 حرارت: دما و واحدها، انبساط در مایعات و جامدات، مقدار گرما و ظرفیت گرمایی، قوانین ترمودینامیک، مثالهاي کاربردي رشته برق )گرماگیر، حرارت تولیدي کابل و سیم، حرارت سیمپیچهاي ترانس و ماشینهاي الکتریکی(
فصل چهارم: حرارت و انتقال گرما در سیستمهای الکتریکی
🎯 اهداف یادگیری
در پایان این فصل، دانشجو قادر خواهد بود:۱
واحدهای دما و گرما را تعریف و به یکدیگر تبدیل کند۲
پدیده انبساط حرارتی را در جامدات و مایعات تحلیل کند
۳
مفهوم ظرفیت گرمایی و گرمای ویژه را در محاسبات به کار برد
۴
قوانین ترمودینامیک را در سیستمهای الکتریکی تفسیر کند
۵
تلفات گرمایی در کابلها، ترانسها و ماشینهای الکتریکی را محاسبه کند
📘 فصل سوم: حرارت و انتقال گرما در سیستمهای الکتریکی
🎯 اهداف یادگیری
در پایان این فصل، دانشجو قادر خواهد بود:۱
واحدهای دما و گرما را تعریف و به یکدیگر تبدیل کند۲
پدیده انبساط حرارتی را در جامدات و مایعات تحلیل کند
۳
مفهوم ظرفیت گرمایی و گرمای ویژه را در محاسبات به کار برد
۴
قوانین ترمودینامیک را در سیستمهای الکتریکی تفسیر کند
۵
تلفات گرمایی در کابلها، ترانسها و ماشینهای الکتریکی را محاسبه کند
بخش اول: دما و واحدها
📌 تعریف دما
دما معیاری برای سنجش میانگین انرژی جنبشی ذرات تشکیلدهنده ماده است. هرچه دما بیشتر باشد، ذرات سریعتر حرکت میکنند.
📌 واحدهای اندازهگیری دمامقیاس
نقطه انجماد آبنقطه جوش آب
صفر مطلق
سلسیوس (°C)
۰
۱۰۰
۲۷۳-
فارنهایت (°F)
۳۲
۲۱۲
۴۵۹-
کلوین (K)
۲۷۳
۳۷۳
۰
اهمیت در الکترونیک
هنگام طراحی بردهای PCB و اتصالات، باید تلافی انبساط حرارتی متفاوت قطعات و PCB را در نظر گرفت تا ترکخوردگی یا جدایی اتصالات رخ ندهد.
بخش سوم: مقدار گرما و ظرفیت گرمایی
📌 گرما (Heat)
گرما انرژی منتقلشده بین دو جسم با دمای متفاوت است.
بخش چهارم: قوانین ترمودینامیک
📌 قانون صفرم ترمودینامیک
اگر دو سیستم هرکدام با سیستم سومی در تعادل دمایی باشند، با یکدیگر در تعادل هستند.
کاربرد: اساس کار دماسنجها
تمرینات پایان فصل
سطح متوسط
۱. دمای یک تراشه از ۲۵°C به ۸۵°C افزایش مییابد. اگر ضریب انبساط طولی آلومینیوم باشد، تغییر طول یک قطعه ۱۰ سانتیمتری چقدر است؟
۲. سیمپیچی از آلومینیوم به جرم ۵ کیلوگرم در مدت ۵ دقیقه ۱۰۰۰۰ ژول گرما دریافت میکند. افزایش دما را محاسبه کنید.
۳. موتوری با راندمان ۸۰% توان ورودی ۱۰ کیلووات دارد. چند وات گرما تولید میشود؟
سطح پیشرفته
۴. ترانسفورماتوری ۱۰ کیلووات با تلفات ۲% کار میکند:
- الف) گرمای تولیدی در یک ساعت چند کیلوژول است؟
- ب) اگر روغن ترانس ۵۰ کیلوگرم و J/kg·K باشد، دمای روغن چقدر افزایش مییابد؟
۵. کابلی به طول ۵۰۰ متر، مقاومت ۰.۲ Ω/km، جریان ۱۰۰ آمپر را منتقل میکند. اگر دمای محیط ۳۰°C باشد و جریان هوا خنککننده باشد:
- توان گرمایی تولیدی را محاسبه کنید
- آیا نیاز به گرماگیر داریم؟ توضیح دهید.
🔑 خلاصه نکات کلیدی
✅ دما و واحدها
- سه مقیاس اصلی: سلسیوس، فارنهایت، کلوین
- رابطه تبدیل:
✅ انبساط حرارتی
- جامدات:
- برای جامدات و مایعات
- در PCB و اتصالات الکترونیکی اهمیت دارد