بازرسی و نمونه‌برداری از مواد شیمیایی

سرفصل تفصیلی دوره

ماژول ۱: شناسایی و طبقه‌بندی مواد شیمیایی (مرحله پیش از ورود به سایت)

1.     سیستم طبقه‌بندی جهانی (GHS):

• درک نمادهای خطر (Pictograms).
• شناسایی کلمات هشدار (Signal Words) و فازهای خطر.

2.     تحلیل برگه اطلاعات ایمنی (SDS/MSDS):

• آموزش خواندن ۹ بخش اصلی SDS.
• استخراج اطلاعات حیاتی: نقطه اشتعال، سمیت، واکنش‌پذیری و روش‌های اطفای حریق.

3.     دسته‌بندی مواد بر اساس ویژگی‌های فیزیکی-شیمیایی:

• مواد جامد (پودر، گرانول، کریستال).
• مواد مایع (اسیدها، بازها، حلال‌ها، روغن‌ها).
• مواد گازی و تحت فشار.
• مواد واکنش‌پذیر و حساس به نور/رطوبت.

ماژول ۲: مدیریت ایمنی و تجهیزات حفاظت فردی (PPE)

1.     ارزیابی ریسک محیطی (Site Risk Assessment):

• بررسی تهویه محیط، احتمال نشت و وجود مواد اشتعال‌زا.

2.     انتخاب تجهیزات حفاظت فردی (PPE) تخصصی:

• حفاظت تنفسی: انتخاب صحیح فیلترهای ماسک (Organic Vapor, Acid Gas, etc.).
• حفاظت پوستی: انتخاب دستکش‌های مقاوم در برابر مواد شیمیایی (Nitrile, Viton, Butyl) و لباس‌های محافظ.
• حفاظت چشم و صورت: عینک‌های ایمنی و شیلدها.

3.     پروتکل‌های اضطراری:

• استفاده از دوش چشم‌شویی و تجهیزات غسل اضطراری.
• روش‌های صحیح تخلیه در صورت نشت مواد.

ماژول ۳: تکنیک‌های نمونه‌برداری از مواد شیمیایی (بخش عملیاتی)

1.     اصول نمونه‌برداری (Sampling Theory):

• روش‌های تصادفی (Random) در مقابل روش‌های طبقه‌بندی شده.

2.     تجهیزات نمونه‌برداری (Sampling Tools):

• نمونه‌برداری از مایعات: استفاده از کوپ‌ها (Thief Samplers)، لوله‌های شیشه‌ای و پمپ‌ها.
• نمونه‌برداری از جامدات: استفاده از بیل‌ها (Scoops)، پودرکن‌ها و ابزارهای مخصوص برای کیسه‌ها یا تانک‌ها.
• نمونه‌برداری از گازها: استفاده از کیسه‌های نمونه‌برداری (Tedlar bags) و سیلندرها.

3.     بسته‌بندی و نگهداری نمونه (Sample Integrity):

• انتخاب ظروف: شیشه‌ای (تیره/روشن) یا پلاستیکی (HDPE/PTFE) بر اساس واکنش‌پذیری.
• جلوگیری از آلودگی متقاطع (Cross-contamination).
• شرایط نگهداری: کنترل دما، نور و رطوبت جهت جلوگیری از تغییر ماهیت شیمیایی.

ماژول ۴: مستندسازی و گزارش‌نویسی بازرسی

1.     برچسب‌گذاری (Labeling) دقیق:

• اطلاعات الزامی: نام ماده، تاریخ، زمان، مکان، نام بازرس، و وضعیت خطر (GHS).

2.     تنظیم گزارش بازرسی فنی:

• ثبت دقیق پارامترهای محیطی در زمان نمونه‌برداری.
• توصیف دقیق وضعیت فیزیکی کالا و بسته‌بندی.
• ثبت زنجیره حفظ مالکیت (Chain of Custody) برای اطمینان از عدم دستکاری نمونه در مسیر آزمایشگاه.

3.     مدیریت عدم انطباق‌ها:

• نحوه گزارش ناهماهنگی بین اسناد (Invoice/SDS) و واقعیت فیزیکی کالا.