جلسه 7
فصل7: مالیات بر درآمد
۱. مالیات بر درآمد: مفاهیم پایه
تیتر
ماهیت مالیات بر درآمد و جایگاه آن در حسابداری
محتوا
مالیات بر درآمد یکی از هزینههای اصلی شرکت است که معمولاً شامل دو بخش است:
- مالیات جاری: مالیاتی که بر مبنای درآمد مشمول مالیات طبق قوانین مالیاتی محاسبه و در همان سال پرداخت میشود.
- مالیات انتقالی (یا معوق): مالیاتی که ناشی از اختلاف زمانی بین سود حسابداری و سود مشمول مالیات است و در دورههای آینده تسویه میشود.
اختلافات زمانی میتوانند:
- درآمد شناساییشده حسابداری را جلوتر/دیرتر از درآمد مالیاتی تسجیل کنند
- هزینهها را در حسابداری زودتر/دیرتر از مالیات قابل کسر نشان دهند
این تفاوتها باعث ایجاد دارایی یا بدهی مالیات انتقالی میشود.
۲. شناخت بدهی مالیات جاری و دارایی مالیات جاری
تیتر
تعیین و ثبت حسابداری مالیات جاری
محتوا
مالیات جاری بر اساس درآمد مشمول مالیات در اظهارنامه مالیاتی شرکت تعیین میشود.
در پایان سال مالی:
- اگر مالیات محاسبهشده پرداخت نشده باشد ⇒ ثبت بدهی مالیات جاری
- اگر بیشپرداخت مالیاتی یا اعتبار مالیاتی وجود داشته باشد ⇒ ثبت دارایی مالیات جاری
ثبتها
- شناسایی هزینه مالیات جاری ×
هزینه مالیات بر درآمد
بدهکار
مالیات پرداختنی (بدهی جاری)
بستانکار
- اگر مالیاتِ پرداختشده بیشتر از مالیات محاسبهشده باشد:
دارایی مالیات جاری
بدهکار
هزینه مالیات بر درآمد
بستانکار
مثال ۲
سود مشمول مالیات شرکت «آریا» در سال ۱۴۰۳ برابر ۸۰۰ میلیون ریال است. نرخ مالیات ۲۰٪.
مالیات جاری = ۱۶۰ میلیون ریال. در پایان سال فقط ۱۰۰ میلیون ریال پرداخت شده است.
ثبت:
هزینه مالیات بر درآمد ۱۶۰
مالیات پرداختنی ۶۰
بانک ۱۰۰
۳. شناخت بدهی مالیات انتقالی و دارایی مالیات انتقالی
تیتر
نقش تفاوتهای زمانی مشمول مالیات / قابل کسر
محتوا
مالیات انتقالی (Deferred Tax) زمانی ایجاد میشود که زمان شناسایی یک درآمد یا هزینه در حسابداری و قوانین مالیاتی متفاوت باشد.
انواع:
بدهی مالیات انتقالی (DTL)
زمانی ایجاد میشود که:
درآمد حسابداری > درآمد مالیاتی
یا
هزینه مالیاتی > هزینه حسابداری
⇒ در آینده باید مالیات بیشتری پرداخت شود.
دارایی مالیات انتقالی (DTA)
زمانی ایجاد میشود که:
هزینه حسابداری > هزینه مالیاتی
یا
درآمد مالیاتی > درآمد حسابداری
⇒ در آینده مالیات کمتری پرداخت خواهد شد.
ثبتهای نمونه
- ایجاد بدهی مالیات انتقالی
هزینه مالیات انتقالی
بدهکار
بدهی مالیات انتقالی
بستانکار
- ایجاد دارایی مالیات انتقالی
دارایی مالیات انتقالی
بدهکار
هزینه مالیات انتقالی
بستانکار
مثال ۳
شرکت «سینا» یک دستگاه را ۵ ساله مستهلک میکند. اما قوانین مالیاتی اجازه استهلاک ۳ ساله میدهد.
نتیجه:
استهلاک مالیاتی > استهلاک حسابداری
سود مالیاتی کمتر از سود حسابداری ⇒ شرکت فعلاً مالیات کمتری میپردازد ⇒ در آینده مالیات افزایش مییابد.
پس: بدهی مالیات انتقالی ایجاد میشود.
فرض کنید اختلاف استهلاک سال ۱۴۰۳ برابر ۵۰ میلیون ریال باشد و نرخ مالیات ۲۰٪.
بدهی مالیات انتقالی = ۱۰ میلیون ریال
ثبت:
هزینه مالیات انتقالی ۱۰
بدهی مالیات انتقالی ۱۰
تمرینهای پایان فصل
تمرین ۱
شرکت «نوین» اطلاعات زیر را برای سال ۱۴۰۳ ارائه کرده است:
- سود حسابداری قبل از مالیات: ۹۰۰ میلیون ریال
- هزینه استهلاک حسابداری: ۱۲۰ میلیون ریال
- هزینه استهلاک مالیاتی: ۱۸۰ میلیون ریال
- درآمد ثبتنشده در مالیات: ۵۰ میلیون ریال
- نرخ مالیات: ۲۰٪
الف) تفاوتهای زمانی را مشخص کنید.
ب) تعیین کنید DTL یا DTA ایجاد میشود.
ج) مبلغ مالیات انتقالی را محاسبه کنید.
د) ثبت حسابداری را ارائه دهید.
تمرین ۲
شرکت «تمدن» سود مشمول مالیات ۶۰۰ میلیون ریال دارد. مالیات پرداختی طی سال ۵۵۰ میلیون بوده است. نرخ مالیات ۲۵٪.
الف) بدهی یا دارایی مالیات جاری را تعیین کنید.
ب) ثبت حسابداری پایان سال را بنویسید.
تمرین ۳
در موارد زیر مشخص کنید دارایی یا بدهی مالیات انتقالی ایجاد میشود:
۱) درآمد اجاره در حسابداری امسال ثبت شده ولی در مالیات سال بعد مشمول است.
۲) مخارج تعمیرات اساسی در حسابداری هزینه شده اما در مالیات باید در طی ۳ سال مستهلک شود.
۳) فروش اقساطی: درآمد حسابداری ثبت شده، دریافت اقساط مالیاتی سال بعد مشمول است.
نکات کلیدی
- مالیات جاری بر اساس درآمد مشمول مالیات همان سال تعیین میشود.
- مالیات انتقالی نتیجه تفاوتهای زمانی بین سود حسابداری و سود مالیاتی است.
- بدهی مالیات انتقالی ⇐ در آینده مالیات بیشتری باید پرداخت شود.
- دارایی مالیات انتقالی ⇐ در آینده مالیات کمتری پرداخت خواهد شد.
- تجزیه و تحلیل تفاوتهای زمانی برای تنظیم صحیح اظهارنامه و صورتهای مالی ضروری است.
